Skurcze porodowe – jak je rozpoznać i liczyć?

Skurcze porodowe to naturalny mechanizm przygotowujący organizm kobiety do narodzin dziecka. Dzięki nim szyjka macicy stopniowo się rozwiera, a poród może postępować. Choć wiele ciężarnych obawia się momentu ich pojawienia, w rzeczywistości mają one charakterystyczny przebieg i dynamikę. Gdzie czuć skurcze porodowe, ile trwają i w jaki sposób prawidłowo je mierzyć?

Skurcze porodowe – czym są i kiedy się pojawiają?

Skurcze porodowe to regularne, stopniowo nasilające się skurcze mięśni macicy, które rozpoczynają pierwszy etap porodu i prowadzą do rozwierania szyjki macicy.

• Powstają pod wpływem działania hormonów (przede wszystkim oksytocyny i prostaglandyn), które wywołują rytmiczne fale skurczowe.
• Proces nasila się wraz z uciskiem główki dziecka na szyjkę macicy, co dodatkowo stymuluje postęp porodu.
• Najczęściej skurcze porodowe pojawiają się między 38. a 42. tygodniem ciąży.
• Jeśli wystąpią przed 37. tygodniem, mogą świadczyć o porodzie przedwczesnym.

Zobacz, jak przebiega poród naturalny.

Jak wyglądają skurcze porodowe?

Podczas skurczu mięśnie macicy napinają się i skracają, co pomaga dziecku stopniowo przesuwać się w dół kanału rodnego. Macica staje się twarda i wyraźnie napięta, a wraz z postępem porodu dochodzi do skracania i rozwierania szyjki macicy – aż do osiągnięcia pełnego rozwarcia, czyli około 10 cm.

Skurcz porodowy można poznać po tym, że

• brzuch staje się „twardy jak kamień” i trudno go ugiąć pod palcami;
• napięcie obejmuje większą część brzucha, a nie tylko jeden jego fragment;
• twardnienie brzucha utrzymuje się 30 – 90 sekund, po czym całkowicie ustępuje – brzuch mięknie i rozluźnia się do następnego skurczu.

Wraz z postępem porodu skurcze pojawiają się coraz częściej, trwają dłużej i są bardziej intensywne.

Skurcze przepowiadające vs skurcze porodowe – jak rozpoznać?

Nie każde twardnienie brzucha pod koniec ciąży oznacza początek porodu. W 3. trymestrze często pojawiają się tzw. skurcze przepowiadające (Braxtona-Hicksa), które przygotowują macicę do porodu, ale nie wywołują rozwierania szyjki macicy. Skurcze porodowe mają natomiast określoną dynamikę i prowadzą do rozpoczęcia akcji porodowej.

Najważniejsze różnice między skurczami porodowymi a przepowiadającymi to:

• regularność – skurcze Braxtona-Hicksa mogą wystąpić kilka razy w ciągu godziny, a potem zniknąć. Skurcze porodowe są rytmiczne i powtarzają się w coraz krótszych odstępach czasu;
• skracanie przerw – w przypadku porodu przerwy między skurczami stopniowo się skracają. Przy skurczach przepowiadających odstępy są przypadkowe i nie tworzą wyraźnego schematu;
• narastanie intensywności – skurcze porodowe z czasem stają się silniejsze i dłuższe. Skurcze przepowiadające zwykle nie nasilają się i mają podobne natężenie;
• reakcja na zmianę pozycji – skurcze Braxtona-Hicksa często ustępują po odpoczynku, zmianie pozycji ciała lub nawodnieniu. Skurcze porodowe nie mijają – niezależnie od tego, czy kobieta chodzi, leży czy siedzi.

Przeczytaj też, jakie są pozycje porodowe.

Jak odczuwa się skurcze porodowe?

Skurcze porodowe wiążą się z narastającym bólem, który pojawia się falami. Każdy skurcz ma wyraźny początek, moment kulminacyjny i fazę stopniowego ustępowania. Kobieta może zauważyć, że:

• początkowo ból jest łagodny, po czym stopniowo narasta i po kilkudziesięciu sekundach słabnie;
• dolegliwości przypominają bardzo silny ból miesiączkowy lub intensywne skurcze brzucha;
• w szczytowym momencie nie jest w stanie swobodnie mówić, oddychać czy skupić uwagę na czymś innym;
• po ustąpieniu skurczu pojawia się chwilowa ulga.

Warto pamiętać, że intensywność skurczów jest kwestią bardzo indywidualną. Dla jednych kobiet przypominają nasilone bóle menstruacyjne, podczas gdy inne opisują je jako silny ucisk, rozpieranie lub „opasywanie” brzucha. Na sposób odczuwania skurczów wpływa m.in. próg bólu, pozycja dziecka oraz to, czy jest to pierwszy poród.

Gdzie czuć skurcze porodowe?

Ból towarzyszący skurczom porodowym może pojawiać się w różnych miejscach. Najczęściej są to:

• podbrzusze – falowy ucisk i silne napięcie nad spojeniem łonowym, przypominające bardzo intensywny ból miesiączkowy;
• dolna część pleców – tępy, rozlewający lub piekący ból w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa, który nasila się w szczycie skurczu;
• pachwiny i uda – ból może promieniować w dół, obejmując wewnętrzną stronę ud.

To, gdzie skurcze są najsilniej odczuwane, zależy m.in. od ułożenia dziecka oraz indywidualnej wrażliwości na ból.

Ile trwa skurcz porodowy?

Czas trwania i częstotliwość skurczów zmieniają się wraz z postępem porodu

• Faza wstępna (latentna) – skurcze pojawiają się co 10 – 30 minut i trwają ok. 30 – 40 sekund. Mogą być jeszcze nieregularne i mniej intensywne.
• Faza aktywna – skurcze występują co 3 – 7 minut i trwają średnio 60 – 90 sekund. Stają się silniejsze i bardziej regularne.
• Faza przejściowa (koniec I etapu porodu) – skurcze mogą pojawiać się nawet co 2 minuty i są najbardziej nasilone.

Co ważne, pełny cykl obejmuje skurcz oraz przerwę między skurczami. W fazie aktywnej przerwy trwają zwykle 1 – 2 minuty, a w tym czasie macica całkowicie się rozluźnia, dając organizmowi czas na odpoczynek.

Jak mierzyć skurcze porodowe?

Mierzenie skurczów polega na dokładnym zapisaniu 3 elementów: momentu rozpoczęcia skurczu, czasu trwania oraz odstępu do kolejnego. Pomiary warto prowadzić przez co najmniej 30 – 60 minut, aby ocenić, czy tworzy się regularny rytm.

• Włącz stoper w chwili, gdy poczujesz pierwsze wyraźnie napięcie lub ból w obrębie brzucha.
• Zatrzymaj stoper, gdy skurcz całkowicie ustąpi i brzuch stanie się miękki – to czas trwania skurczu.
• Zanotuj godzinę rozpoczęcia skurczu i rozpocznij pomiar przy następnym.

Do mierzenia skurczów porodowych możesz wykorzystać np.:

• zegarek z sekundnikiem lub stoper w telefonie;
• aplikację mobilną do mierzenia skurczów;
• kartkę lub notatnik w telefonie do zapisywania godziny i długości;
• zapis KTG (w warunkach szpitalnych), który rejestruje częstotliwość i siłę skurczów.

Jak liczyć skurcze porodowe?

Podczas liczenia skurczów należy zwrócić uwagę przede wszystkim na ich regularność, częstotliwość oraz czas trwania. Najczęściej wykorzystuje się tzw. zasadę 5 – 1 – 1, czyli:

• skurcze pojawiają się co 5 minut (licząc od początku jednego do początku kolejnego);
• każdy trwa około 1 minuty;
• schemat utrzymuje się przez co najmniej 1 godzinę.

Spełnienie wszystkich warunków zazwyczaj oznacza początek fazy aktywnej porodu.

Skurcze porodowe – kiedy jechać do szpitala?

Decyzję o wyjeździe do szpitala warto podjąć wtedy, gdy skurcze stają się regularne, nabierają na sile i pojawiają się w coraz krótszych odstępach czasu. Specjaliści zalecają, aby:

• pierworódki zgłosiły się do szpitala, gdy skurcze występują co 5 – 7 minut;
• kobiety rodzące kolejny raz udały się do szpitala wcześniej, gdy skurcze pojawiają się co około 7 – 10 minut (poród może postępować u nich szybciej).

Wskazania do wyjazdu do szpitala to także:

• odejście wód płodowych;
• obfite krwawienie z dróg rodnych;
• wyraźne zmniejszenie ruchów dziecka.

Jak rozpoznać skurcze porodowe? Podsumowanie

Skurcze porodowe to regularne, narastające fale bólu, które prowadzą do stopniowego rozwierania szyjki macicy i rozpoczęcia akcji porodowej. Możesz je poznać po tym, że brzuch wyraźnie twardnieje na kilkadziesiąt sekund, ból narasta, a przerwy między kolejnymi skurczami stają się coraz krótsze. Aby upewnić się, że to już akcja porodowa, mierz czas ich trwania i częstotliwość przez co najmniej godzinę. W razie wątpliwości, odejścia wód, krwawienia lub innych niepokojących objawów nie zwlekaj z wyjazdem do szpitala.

 

Bibliografia

1. Czajkowski K., Bręborowicz G., Kotarski J., Rekomendacje zespołu ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące opieki okołoporodowej i prowadzenia porodu, Ginekol Pol. 2009, 80, 548-557.
2. Mazel S., Murkoff H., W oczekiwaniu na dziecko, Poznań, 2010.
3. Naworska B., Stawicka K., Kotlarz B., Poród siłami i drogami natury, „Poród. Przebieg, zasady prowadzenia i kompetencje położnicze. Podręcznik dla studentów kierunków medycznych”, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2015, s. 57 – 96.
4. Regan L., Twoja ciąża tydzień po tygodniu, Wrocław, 2016.
5. Ziętek J., Aktywność mechaniczna i elektryczna macicy. Część I. Monitorowanie skurczów, Ginekol Pol. 2008, 79, 791 – 797.